ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΙΝΗΤΗΡΩΝ
Αλήθειες, Μύθοι και όσα πρέπει να γνωρίζετε...
Η σωστή λίπανση του κινητήρα είναι ζωτικής σημασίας για την απόδοση και τη μακροζωία του. Ωστόσο, γύρω από τα λιπαντικά κυκλοφορούν πολλοί μύθοι και παρανοήσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένες επιλογές. Στο άρθρο με απλό κατανοητό τρόπο ξεκαθαρίζουμε τις αλήθειες, θα αποδομήσουμε τους μύθους και θα δώσουμε χρήσιμες πληροφορίες για τη σωστή λίπανση του κινητήρα σας.
Τι λιπαντικό να χρησιμοποιώ;
Η επιλογή του σωστού λιπαντικού βασίζεται πάντα στον τύπο, το ιξώδες και τις προδιαγραφές που έχει ορίσει ο κατασκευαστής, όπως αναφέρονται συνήθως στα εγχειρίδια χρήσης του κάθε οχήματος. Τηρώντας αυτές τις προδιαγραφές, μπορούμε να επιλέξουμε το κατάλληλο λιπαντικό χωρίς να περιοριζόμαστε απαραίτητα στη μάρκα που προτείνει το εργοστάσιο, ο διανομέας, ο έμπορος ή το συνεργείο.
Κάθε πότε αλλάζω λάδια;
Πρέπει να τηρούμε το ανώτατο χιλιομετρικό όριο ή το χρονικό διάστημα αλλαγής λιπαντικού που προτείνει ο κατασκευαστής. Σε περιπτώσεις που το δίκυκλο κινείται κυρίως σε συνθήκες κυκλοφοριακής συμφόρησης, είναι καλό το χιλιομετρικό όριο να μειώνεται, καθώς οι απαιτήσεις του κινητήρα αυξάνονται. Παράλληλα, ο τακτικός έλεγχος της στάθμης των λαδιών είναι απαραίτητος για την ομαλή λειτουργία και προστασία του κινητήρα.
ΕΙΔΗ ΛΙΠΑΝΤΙΚΩΝ
Τα λιπαντικά, ως προς την φυσική τους κατάσταση χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες
Ιξώδες λιπαντικών
Σύμφωνα με την Society of Automotive Engineers (SAE), τα λάδια κινητήρα στο σύνολό τους μπορούν να διαχωριστούν σε:
- Χειμερινά: Αυτά χαρακτηρίζονται από την ένδειξη “W” (Winter). Ο αριθμός πριν από το “W” δηλώνει τη χαμηλότερη θερμοκρασία στην οποία το λιπαντικό μπορεί να παρέχει επαρκή προστασία στον κινητήρα κατά την ψυχρή εκκίνηση. Το σημείο αναφοράς είναι οι -35 °C, που αντιστοιχούν στην κατηγορία 0W, με κάθε επόμενη κατηγορία να αυξάνεται κατά 5 °C (π.χ. 5W στους -30 °C, 10W στους -25 °C).
- Θερινά: Αυτά τα λιπαντικά σχεδιάζονται για υψηλές θερμοκρασίες και χαρακτηρίζονται από αριθμούς όπως 20, 30, 40, 50 και 60. Οι αριθμοί αναφέρονται στο κινηματικό ιξώδες στους 100 °C, που δείχνει την απόδοση του λαδιού σε ζεστές συνθήκες, και όχι στη μέγιστη θερμοκρασία περιβάλλοντος.
- Πολλαπλής ρευστότητας: Τα πολύτυπα λιπαντικά (π.χ. 15W-50) είναι σχεδιασμένα για να λειτουργούν αποτελεσματικά τόσο σε χαμηλές όσο και σε υψηλές θερμοκρασίες. Συνδυάζουν τις ιδιότητες χειμερινών και θερινών λιπαντικών, προσφέροντας αξιόπιστη προστασία του κινητήρα σε όλες τις συνθήκες.
Κινηματικό ιξώδες @100 °C [cSt] (ASTM D-445)
Πίνακας επιλογής λιπαντικού κινητήρα με βάση την εξωτερική θερμοκρασία περιβάλλοντος.
Κατηγορίες - Τύποι λιπαντικών
Τα λιπαντικά κινητήρα συνήθως χωρίζονται σε 3 βασικές κατηγορίες:
- Ορυκτέλαια (Mineral): Παράγονται από τη διύλιση και τον εξευγενισμό του πετρελαίου. Είναι επεξεργασμένα έλαια που περιέχουν βασικά χημικά πρόσθετα. Παρουσιάζουν όμως υψηλή τάση εξάτμισης όταν θερμαίνονται, γεγονός που τα καθιστά λιγότερο σταθερά σε ακραίες συνθήκες.
- Ημι-συνθετικά (Semi-synthetic): Πρόκειται για μίγματα ορυκτών, υδρογονωμένων και συνθετικών βασικών ελαίων, τα οποία έχουν υποβληθεί σε προηγμένες τεχνικές επεξεργασίας. Αυτά τα λιπαντικά περιέχουν περισσότερα πρόσθετα σε σύγκριση με τα ορυκτέλαια, προσφέροντας έτσι καλύτερη απόδοση και προστασία.
- Συνθετικά (Synthetic): Περιλαμβάνουν δύο υποκατηγορίες:
- PAOs (Polyalphaolefins): Είναι τα πιο διαδεδομένα συνθετικά λιπαντικά, με εξαιρετική σταθερότητα σε υψηλές θερμοκρασίες και αντοχή σε ακραίες συνθήκες λειτουργίας, επίσης περιέχουν μεγάλο αριθμό και υψηλή ποσότητα πρόσθετων.
- Εστέρες (Esters): Παράγονται από φυτικές ή ζωικές πρώτες ύλες που μετατρέπονται χημικά. Έχουν την ιδιότητα να “κολλάνε” στα μεταλλικά μέρη του κινητήρα, παρέχοντας άριστη προστασία από φθορά και διάβρωση. Οι εστέρες ξεχωρίζουν για την εξαιρετική θερμική σταθερότητά τους και την υψηλή συγκέντρωση προηγμένων προσθέτων.
Προδιαγραφές λιπαντικών κατά JASO
Προδιαγραφές για τετράχρονους κινητήρες
- JASO MA (MA1 – MA2)
- Αυτή η κατηγορία καλύπτει λιπαντικά κατάλληλα για τετράχρονους κινητήρες μοτοσικλετών με ενιαίο κύκλωμα λαδιού για τον κινητήρα, το κιβώτιο ταχυτήτων και τον υγρό συμπλέκτη.
- Τα λιπαντικά MA περιέχουν ειδικά αντιτριβικά πρόσθετα για την προστασία των δίσκων του υγρού συμπλέκτη.
- Αξιολογούνται μέσω του Δείκτη Δυναμικής Τριβής (DFI) και του Δείκτη Στατικής Τριβής (SFI).
- MA1: Χαμηλότερη τριβή, κατάλληλο για χρήση σε κινητήρες που απαιτούν περισσότερη αποδοτικότητα.
- MA2: Υψηλότερη τριβή, ιδανικό για καλύτερη απόδοση του συμπλέκτη και μεγαλύτερη προστασία.
- JASO MB
- Αυτά τα λιπαντικά είναι χαμηλής τριβής, χωρίς αντιτριβικά πρόσθετα, και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συστήματα με ενιαίο κύκλωμα λαδιού (κινητήρα-συμπλέκτη-κιβωτίου).
- Κατάλληλα για κινητήρες με αυτόνομη λίπανση, όπως σε scooter ή ορισμένες μοτοσικλέτες (π.χ. MOTO GUZZI, SYM, PIAGGIO).
Προδιαγραφές για δίχρονους κινητήρες
- FA, FB: Βασικά λιπαντικά με περιορισμένες ιδιότητες, κατάλληλα για χαμηλές απαιτήσεις.
- FC: Βελτιωμένη απόδοση με μικρότερο σχηματισμό καπνού και καλύτερη απορρυπαντική δράση.
- FD: Υψηλότερη ποιότητα με εξαιρετική απορρυπαντική ικανότητα, μειωμένα υπολείμματα στάχτης και ελάχιστη απόφραξη της εξάτμισης.
Ικανότητες και χρησιμότητα των λιπαντικών
Οι λιπαντικές ουσίες έχουν καθοριστική σημασία για την ομαλή και αποδοτική λειτουργία των κινητήρων, χάρη σε τέσσερις βασικές ικανότητες που καθορίζουν τη χρησιμότητά τους:
Λιπαντική Ικανότητα: Εξασφαλίζουν τη μείωση των τριβών ανάμεσα στις κινούμενες μεταλλικές επιφάνειες, σχηματίζοντας ένα λεπτό φιλμ λιπαντικού που αποτρέπει τη φθορά.
Ψυκτική Ικανότητα: Συμβάλλουν στη μεταφορά θερμότητας που παράγεται από τη λειτουργία του κινητήρα, μέσω του συστήματος λίπανσης, μειώνοντας έτσι τη θερμοκρασία των εξαρτημάτων.
Αντιδιαβρωτική Ικανότητα: Ειδικά τα συνθετικά λιπαντικά δημιουργούν μια προστατευτική επίστρωση που προσκολλάται στις μεταλλικές επιφάνειες, προστατεύοντάς τες από τη διάβρωση και τις επιπτώσεις της υγρασίας.
Απορρυπαντική Ικανότητα: Περιέχουν ειδικά πρόσθετα που καθαρίζουν τον κινητήρα, απομακρύνοντας επικαθήσεις, κατάλοιπα και ρύπους από τα εσωτερικά του μέρη.
Πρόσθετα λιπαντικών
Τα λιπαντικά περιέχουν μεγάλο αριθμό πρόσθετων, τα οποία ενισχύουν τις ιδιότητές τους και τα καθιστούν κατάλληλα για την αποτελεσματική λειτουργία των κινητήρων. Τα κυριότερα πρόσθετα είναι:
- Απορρυπαντικά: Διατηρούν τον κινητήρα καθαρό, απομακρύνοντας επικαθήσεις και κατάλοιπα καύσης.
- Αντιτριβικά πρόσθετα: Μειώνουν την τριβή και τη φθορά των κινούμενων μερών.
- Αδρανοποιητές μετάλλων: Προστατεύουν τα ευαίσθητα μέταλλα από χημικές αντιδράσεις.
- Αντιδιαβρωτικά: Εμποδίζουν την οξείδωση και τη διάβρωση στις μεταλλικές επιφάνειες.
- Τροποποιητές τριβής: Ρυθμίζουν την τριβή ανάμεσα στις επιφάνειες για καλύτερη απόδοση.
- Πρόσθετα ακραίων πιέσεων (EP): Ενισχύουν την αντοχή σε συνθήκες υψηλής πίεσης και θερμοκρασίας.
- Αντιαφριστικά: Εμποδίζουν τον σχηματισμό αφρού στο λιπαντικό, που μπορεί να επηρεάσει την απόδοσή του.
- Βελτιωτικά δείκτου ιξώδους: Διατηρούν σταθερό το ιξώδες του λιπαντικού σε μεταβαλλόμενες θερμοκρασίες.
- Γαλακτώματα: Χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση της σταθερότητας σε μίγματα λιπαντικών και υγρών.
- Αντιοξειδωτικά: Αποτρέπουν την οξείδωση του λιπαντικού, παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής του.
- Βελτιωτικά προσκόλλησης: Ενισχύουν την ικανότητα του λιπαντικού να προσκολλάται στις μεταλλικές επιφάνειες, προσφέροντας συνεχή προστασία.
